Preek zondag 16 november 2014


Wie vriendschap zoekt, dekt fouten toe,

Als mensen leven we in diverse verbanden. Werk, huwelijk, gezin, buurt en christelijke gemeente zijn daarvan voorbeelden. En in al die samenlevingsverbanden zijn wel eens teleurstellingen, onenigheden, spanningen, ruzies. We kwetsen anderen en worden gekwetst. We hebben daar dan weer verdriet van en zeggen sorry.

Dit is niet een onderwerp voor fraaie theoretische en filosofische bespiegelingen. Voor verheven en vooral Bijbelse vergezichten. Neemt u allemaal eens een naam in gedachten van iemand die u nog moet vergeven. Of van iemand van wie u graag vergeving zou krijgen.

Vergeven, wat is dat?

We maken onderscheid tussen aan de ene kant intermenselijke misverstanden, wrijvingen, meningsverschillen en ruzies, en anderzijds misdaden in de zin van de Wet.

Deze preek gaat over de relaties tussen mensen waarbij boosheid en gekwetste gevoelens aan de orde zijn. Er zijn dan twee reacties mogelijk: wij moeten persoonlijk de keus maken tussen:

  • Betaald zetten en dus wraak nemen, of
  • Vergeven (Gr: συγχωρώ (aphiémi), wat “loslaten – in vrijheid stellen” betekent).

In het oude Israel deed de hogepriester op Jom Kippoer, Grote Verzoendag, verzoening voor het volk in het heilige der heiligen van de tempel. Daarna kwam hij naar buiten, waar een bokje stond. De hogepriester legde zijn handen op de kop van de bok, en legde zo de zonden van het gehele volk op de bok. Daarna werd het dier de woestijn ingestuurd. Het volk was van zijn zonden verlost.

Vergeven is ten diepste: afstand doen van vergelden. In hedendaagse computertaal: delete. Doe weg. En bewaar geen back-up.

Waarom is vergeven zo moeilijk?

Als je afstand doet van (het recht op) vergelding, strijdt dat met je rechtsgevoel. Het voelt onnatuurlijk. Iemand die gratis wegkomt. Je eergevoel raakt gekrenkt. De prijs om te vergeven is gewoon te hoog.

God weet dat als de beste. Hij kent de prijs van vergeven als geen ander. Golgotha is die prijs.

Wij hebben nogal eens de neiging om het maar te laten zitten. Maar vergeven begint met het erkennen en aanvaarden van je eigen en legitieme boosheid. Eerst als je je eigen boosheid accepteert, kun je toekomen aan de keuze om los te laten. Om te vergeven.

We kunnen ook kiezen om niet te vergeven. Om vast te houden aan onze bezeerdheid. De wond die is geslagen blijft dat zweren en etteren. En uiteindelijk kan dat een mens verwoesten. Niet vergeven vergiftigd een mens. Maakt hem negatief, kritisch en cynisch.

Nelson Mandela zat gevangen van 1963 tot 1990. Toen hij vrij kwam zei hij: “Ik laat de wrok achter me. Want ik wil niet mijn leven lang gevangene zijn.

Hank Heijn is de vrouw van Gerrit Jan Heijn, één van de twee broers die het Albert Heijn concern leidden en die in 1987 werd ontvoerd. In haar boek De Verzoening vertelt ze hoe heftig de ontvoering van haar man, de martelende onzekerheid, de stress tijdens het betalen van losgeld en het verdriet als blijkt dat Gerrit Jan al direct na de ontvoering al is vermoord ingrijpt in haar bestaan. Ze haatte Ferdi E. diep. Ze werd ziek en het ging slecht met haar.

Hank groeide op in Indonesië en zat in een jappenkamp. Het boek schetst haar als een sterke vrouw die kracht vindt om verder te gaan in het leven. Indrukwekkend te lezen hoe ze zich kan inleven in de familie van de dader en hoe er uiteindelijk ook contact met de dader is. En hoe ze hem vergeeft. Waarna haar gezondheid terugkeerde.

Hebr. 12: 14, 15: Streef ernaar in vrede te leven met allen en leid een heilig leven; wie dat niet doet zal de Heer niet zien. Zorg ervoor dat niemand zich de genade van God laat ontgaan, dat er geen giftige kiem opschiet die onrust veroorzaakt en met zijn bitterheid velen besmet,

in vrede .. leven betekent niks anders dan vergeven. En aan wie dat niet doet gaat Gods genade voorbij. Er schiet dan een giftige kiem op die een verwoestende onrust veroorzaakt. Die relaties kapot maakt. In je huwelijk. In je gezin. Op je werk. In de christelijke gemeente.

De biecht, sacrament van boete en verzoening genoemd, is een van de zeven sacramenten van de Katholieke Kerk. In dit sacrament kan de priester in Christus` naam zonden vergeven. Hij doet dat met de woorden: Ergo te absolve a peccatis tuis in nomine Patris e Filii et Spiritus Sancti. De zondaar kan dan zijn zonden achterlaten. Wat we er ook van vinden: de gedachte erachter is groots.

We kennen de geschiedenis van de koning die van zijn dienaren rekenschap ging vragen. Een knecht, die geen rooie cent bezat, had een miljoenenschuld. Zou dat van zijn leven niet kunnen terugbetalen. Levenslange opsluiting dreigde en de knecht smeekte om genade. En kreeg die: heel de schuld werd kwijtgescholden.

Buiten gekomen zag hij een medeknecht die hem nog een miniem bedragje schuldig was. Toen die om genade smeekte werd dat door de eerste geweigerd: hij gooide zijn collega in het cachot.

Toen de koning daarvan hoorde liet hij de man die alles was kwijtgescholden alsnog in het gevang opsluiten. En tot besluit zegt de Heer Jezus in Matth. 18: 35 Zo zal mijn hemelse Vader ook ieder van jullie behandelen die zijn broeder of zuster niet van harte vergeeft.

In Kol. 3: 13 lezen we: Verdraag elkaar en vergeef elkaar als iemand een ander iets te verwijten heeft; zoals de Heer u vergeven heeft, moet u elkaar vergeven.

En misschien wel het meest onthutsend in Matth. 6: 12: Vergeef ons onze schulden, zoals ook wij hebben vergeven wie ons iets schuldig was.

De tekst wordt in de verzen 14 en 15 nog toegelicht. Even radicaal en voorwaardelijk als huiveringwekkend: God vindt vergeven oneindig belangrijk. En verlangt van ons onvoorwaardelijk dat wij elkaar vergeven. Want als we dat niet doen zal jullie Vader jullie je misstappen evenmin vergeven.

En dat is omdat vergeving de kern, de basis van heel het evangelie is. Het is de bestaansgrond van onze Heer, van zijn leven, zijn sterven en zijn opstanding. En daarom ook de kern van ons bestaan.

Moet je altijd vergeven?

Lukas 17: 3: Indien je broeder zondigt, spreek hem dan ernstig toe; en als hij berouw heeft, vergeef hem.

Dit is duidelijk niet zoiets als met de mantel der liefde bedekken. Je moet je mond open doen en de ander aanspreken. En daar komt, met de toelichting dat je dat wel 70 x 7 maal moet doen, dus geen eind aan.

En als de ander nu geen berouw toont? Als hij zich van geen kwaad bewust is? Zich hardop afvraagt waar jij het in vredesnaam over hebt? Wat doe je dan?

Vergeven is als het overhandigen van een cadeau. Als de ander dat cadeau niet wenst aan te nemen, moet je dan met je woede en wrok blijven zitten?

1 Petrus 2: 23b: …….hij liet het oordeel over aan hem die rechtvaardig oordeelt. Als de ander geen berouw heeft, zul je het moeten loslaten en overgeven aan God. Zoals ook de Heer bad aan het kruis Vader vergeef het hun, want ze weten niet wat ze doen.

Samenvattend

Als boosheid en gekwetste gevoelens aan de orde zijn, zijn er dus vier mogelijkheden. Wij hebben de keuze!

  1. Betaald zetten en vergelden van wat ons is aangedaan
  2. Met de mantel der liefde bedekken en net doen alsof je niet boos bent en er niks is gebeurd
  3. Je boosheid erkennen. En dan vergeven, loslaten en de ander en jezelf in vrijheid stellen
  4. Het overgeven aan God

 

Wat komt er na vergeving?

Als je vergeven hebt, is alles dan weer koek en ei? Is in je huwelijk, op je werk, in de christelijke gemeente alles weer als vanouds? Als we kunnen vergeven, lukt het dan ook om te vergeten?

God kan iets – vergeten namelijk – wat ons mensen maar moeilijk lukt. Micha 7: 19b Onze zonden werpt u in de diepten der zee.En Psalm 103: 12 Zover het oosten is van het westen, zover heeft hij onze zonden van ons verwijderd.

In “De Ontmoeting kerk voor vandaag” te Apeldoorn waren problemen. En die leverden wonden en striemen op. Het deed zeer. Mensen waren boos en verdrietig.

Op een dag kwamen de kerkgangers bij elkaar. In het midden van de zaal stond een kruis. Er lagen briefjes en pennen. Iedereen kon opschrijven wat haar of hem dwars zat. En al die briefjes werden op het kruis geprikt.

Aan het eind van de bijeenkomst werden alle briefjes er weer afgehaald. En begraven in een pot met aarde, waarin vervolgens een olijfboompje werd geplant.

Dat boompje staat nu bij de ingang van het gebouw waar de gemeente bijeen komt.

Na vergeving komt verzoening. Vergeving is een daad. En die daad kent een unieke tijd en plaats.

Verzoening is een proces. Verstoorde relaties herstellen vaak maar langzaam. En soms blijkt verzoening onmogelijk. Efeze 4: 32 is niettemin duidelijk Wees goed voor elkaar en vol medeleven; vergeef elkaar zoals God u in Christus vergeven heeft. De woorden goed en medeleven springen eruit. Die zouden ons moeten kenmerken, op weg naar herstel van relaties en normalisering van verhoudingen.

Een van Rembrandt’s beroemdste schilderijen – te bekijken in de Hermitage in St. Petersburg – is De terugkeer van de verloren zoon.

In zijn boek ‘Eindelijk thuis’ beschrijft Henri Nouwen het schilderij als een afspiegeling van een geestelijke reis. Nouwen identificeert zich achtereenvolgens met de drie hoofdpersonen. En hij eindigt met de conclusie dat je uiteindelijk de opdracht hebt om de vader te worden die kan zegenen en vergeven. Die – gesymboliseerd door de twee zeer verschillend geschilderde handen van de vader –als een moeder houdt van zijn zoon, en als een vader hem weer in huis aanvaardt.

En dan is er feest! Eindelijk thuis!

wie ze telkens oprakelt, verliest zijn vrienden.

(Spreuken 17: 9)