Preek zondag 5 november 2017


 

een rechtvaardige zal léven door zijn geloof.

Habakuk 2: 4b

 

Op 31 oktober 1517 schrijft Maarten Luther een brief aan zijn kerkelijke meerderen. Hij heeft dan net een geschrift met richtlijnen voor de aflaathandel (waarbij je zogenaamd je eigen zielenheil kon kopen) gelezen en dat is volledig in strijd met Luthers rotsvaste overtuiging dat alleen het geloof in een gestorven en opgestane Christus heil brengt. De dominicaner monnik Johan Tetzel is in de aflaathandel een centrale figuur. Hij beweert zelfs dat ook de zonden van mensen die al zijn gestorven nog met geld uit te delgen zijn. Een van Tetzels bekendste uitspraken is “Als het geld in het kistje klinkt, het zieltje in de hemel springt.” Met zijn brief hoopt Luther de misstanden van de aflaathandel te kunnen opheffen. Aan zijn brief voegt hij vijfennegentig stellingen toe, die als uitgangspunt voor een dispuut over dat onderwerp moesten dienen.

 

Hoe kwam Luther aan zijn manier van kijken? Hoe werd hij zich bewust van de misstanden?

Luther leefde in een zeldzaam roerige tijd. Veel mensen waren bang dat het einde der tijden aanstaande was. Er was ook veel politieke onrust in heel Europa. Hevige epidemieën waarden rond. De angst voor de macht van het Ottomaanse rijk was groot; gevreesd werd dat ze Europa geheel zouden veroveren. Heel veel mensen – en ook Maarten Luther – deden alles om maar bij God in een goed blaadje te komen.

 

Luther – hoogleraar aan de universiteit van Wittenberg – werd door zijn congregatie naar Rome gestuurd. Toen hij daar zijn missie had volbracht, deed hij wat bijna iedere pelgrim deed: hij beklom op zijn knieën de trap van Pontius Pilatus. De trap waarlangs de Heer Jezus naar boven liep de nacht voor Hij werd gekruisigd. Zo een boetevolle beklimming van die bijkans heilige trap gold als heel zegenrijk voor je zielenheil. Halverwege de beklimming schoot de tekst uit Romeinen 1(:17) door Luther heen Want rechtvaardiging door God wordt daarin (= in het evangelie) geopenbaard, uit geloof tot geloof, Luther getuigt ervan dat hij op slag veranderde. De tekst die hij vaak had gelezen verpletterde hem compleet. Rechtvaardigheid voor God is niet te koop. Rechtvaardigheid voor God kun je niet op de een of andere manier verdienen. Rechtvaardigheid voor God is louter genade. Met Galaten 3: 10-14:

10Want allen die uit werken der Wet leven, liggen onder een vloek; er staat immers geschreven dat ‘vervloekt is al wie niet blijft bij al wat geschreven is in het boek der Wet om dat te doen’. 11En dat door de Wet niemand bij God wordt gerechtvaardigd is duidelijk, omdat ‘de rechtvaardige zal leven uit geloof’. 12In de Wet is het niet ‘uit geloof’, maar ‘wie deze dingen dóet zal daardoor leven’. 13Christus heeft ons vrijgekocht uit de vloek der Wet door voor ons een vloek te worden,- omdat geschreven staat: ‘vervloekt is al wie hangt aan een stuk hout’- 14opdat tot de volkeren de zegen van Abraham komt in Jezus Christus, opdat we de beloofde Geest mogen aannemen door het geloof.

 

In Luthers tijd heerste het beeld dat er “genade in je gegoten werd” als je de sacramenten nam en als je goede daden deed. Maar er ging weer vanaf als je verkeerde dingen dacht of uitvoerde. Luther zag in dat geen mens ooit op eigen kracht zijn redding kan verdienen. De wet foutloos uitvoeren in gedachten en in handelen is onmogelijk. De oplossing van het probleem van de zonde ligt daarin dat Christus alle schuld van alle mensen op zich nam. Onverkort: hij werd voor ons een vloek. En iedereen die dat gelooft en dus aanneemt, wordt door God rechtvaardig verklaard. Die rechtvaardiging wordt toegekend op grond van je geloof zonder dat enige verdere inspanning of prestatie verlangd wordt.

 

Luther werd op de Rijksdag van Worms (april 1521) verhoord. Hij nam geen woord terug van wat hij had geschreven: “Nu Uwe Keizerlijke Majesteit en Uwe Hoogheden een eenvoudig antwoord wensen, geef ik een antwoord zonder talmen of omhaal, en wel zo: alleen getuigenissen van de Heilige Schrift of overtuigende bewijzen kunnen mij in het ongelijk stellen. .. Ik kan alleen overwonnen worden door de Heilige Schriften die ik heb aangehaald. En aangezien mijn geweten gevangen is in Gods woord, kan ik en wil ik niets herroepen, omdat het bezwaarlijk, onheilzaam en gevaarlijk is om tegen het geweten in te handelen. God moge mij te hulp komen. Amen. Hier sta ik, ik kan niet anders.

 

Luther werd door Karel V in de ban gedaan. Vrienden ontvoerden hem naar de Wartburg in Eisenach, waar hij leefde onder de naam jonker Jörg. Hij vertaalde er grote delen van de bijbel in het Duits. Luther zette het licht van Gods genade hoog op de kansel. Rechtvaardiging door het kruislijden van de Heer Jezus. Sola fide: door geloof alleen.

 

geloof, door liefde werkzaam.

Jak. 5: 6b